Scratch zıplama oyunu yapımı, karaktere bir y hızı değişkeni verip bu hızı her karede yerçekimiyle azaltarak ve karakter zemine değdiğinde hızı sıfırlayarak yapılır. Zıplama tuşu ise yalnızca karakter yerdeyken hızı yukarı doğru artırır. Bu rehberde kuklaları hazırlamaktan çift zıplamayı engellemeye kadar her bloğu sırayla kuracaksın; sonunda puanlı ve engelli küçük bir platform oyunun olacak.
Kısaca
- Gerçekçi zıplama için karakterin dikey hızını tutan bir y hızı değişkeni gerekir.
- Yerçekimi, sürekli tekrarla döngüsü içinde y hızını her karede biraz azaltarak yapılır.
- Karakter zemine değdiğinde zeminden çıkana kadar yukarı itilir ve y hızı sıfırlanır.
- Zıplama kodu yalnızca karakter zemine değerken çalışırsa havada tekrar zıplama engellenir.
- Takılma ve zemine gömülme hatalarının çoğu hız sınırı ve kostüm merkeziyle çözülür.
Zıplama oyunu için hangi kuklalar ve dekor gerekir?

Basit bir Scratch zıplama oyunu için en az iki kukla yeterlidir: zıplayan bir karakter ve üzerinde durulacak bir zemin kuklası. Dekor yalnızca arka plan görüntüsüdür; çarpışma işlerini kuklalara bırakmak kodu daha düzenli tutar.
Scratch editörünü açıp yeni bir proje oluşturduktan sonra şu hazırlıkları yap:
- Karakter kuklası: Kedi ya da kütüphaneden seçtiğin herhangi bir karakter olabilir. Adını "Oyuncu" koy.
- Zemin kuklası: Çizim editöründe sahnenin altını kaplayan düz bir dikdörtgen çiz, üstüne birkaç havada duran platform ekle. Adını "Zemin" koy. Zemin ve platformlar aynı kuklada olursa tek bir algılama koşulu hepsine yeter.
- Dekor: Gökyüzü, orman ya da şehir gibi sade bir arka plan seç. Zemin rengiyle aynı rengi dekorda kullanma; ileride renk algılama yaparsan karışıklık çıkar.
Karakterin kostüm merkezine de dikkat et. Çizim editöründe karakterin ortası, ekrandaki küçük artı işaretinin üzerinde olmalı. Merkez kaymışsa karakter dönerken ya da kostüm değiştirirken zemine gömülebilir.
Bu türün adı oyun dünyasında platform oyunudur. Platform oyunu, oyuncunun karakteri zıplatarak platformlar arasında ilerlediği oyun türüdür. Yani yapacağın şey küçük de olsa gerçek bir türün temel mekaniği.
Karakteri sağa sola nasıl hareket ettiririm?
Karakteri sağa sola hareket ettirmek için sürekli tekrarla döngüsünün içinde ok tuşlarını kontrol edip x konumunu değiştirmen yeterlidir. Sağ ok basılıysa x artar, sol ok basılıysa x azalır.
Oyuncu kuklasına şu blokları ekle:
- "yeşil bayrak tıklandığında" bloğunu koy.
- Altına "dönüş stilini sol-sağ yap" bloğunu ekle. Böylece karakter sola dönünce baş aşağı olmaz.
- "x: -150 y: 0 konumuna git" ile başlangıç noktasını belirle.
- "sürekli tekrarla" döngüsünü ekle.
- Döngünün içine iki tane "eğer ... ise" koy: birinde "sağ ok tuşu basılı mı?", diğerinde "sol ok tuşu basılı mı?" koşulu olsun.
- Sağ ok için "90 yönüne dön" ve "x'i 5 değiştir", sol ok için "-90 yönüne dön" ve "x'i -5 değiştir" bloklarını ekle.
Buradaki "sürekli tekrarla" oyunun kalbidir; her karede tuşları yeniden kontrol eder. Döngülerin nasıl çalıştığını daha ayrıntılı görmek istersen kodlamada döngü kavramını anlatan yazımıza göz atabilirsin.
Scratch'te yerçekimi nasıl yapılır? y hızı değişkeni
Scratch'te yerçekimi, karakterin dikey hızını tutan bir "y hızı" değişkeninin her karede biraz azaltılmasıyla yapılır. Karakter de her karede bu hız kadar yukarı ya da aşağı hareket eder.
Neden doğrudan "y'yi -5 değiştir" yazmıyoruz? Çünkü o zaman karakter hep aynı hızla düşer, bu da asansör gibi görünür. Gerçek dünyada düşen bir cisim gittikçe hızlanır, zıplayan bir cisim ise yükseldikçe yavaşlar ve sonra geri döner. Bu davranışı taklit etmek için hızı bir sayı olarak saklamamız gerekir.
Değişkenler bölümünden "Değişken Oluştur" düğmesine bas ve adını "y hızı" koy. "Yalnızca bu kukla için" seçeneğini işaretlemek iyi bir alışkanlıktır. Değişkenin ne olduğundan emin değilsen programlamada değişken nedir yazısı konuyu sade bir dille anlatıyor.
Yerçekimi mantığı iki satırdan oluşur:
- "y hızı'nı -1 değiştir": Her karede hız biraz daha aşağı yönlü olur. Bu -1, senin yerçekimi sabitin.
- "y'yi (y hızı) değiştir": Karakter, o anki hız kadar dikey hareket eder.
Bu iki bloğu sağa sola hareket kodunun bulunduğu aynı "sürekli tekrarla" döngüsüne ekle. Bayrağa bastığında karakterin giderek hızlanarak düştüğünü göreceksin. Şimdilik zemin kodu olmadığı için sahnenin altından kaybolacak; bir sonraki adımda bunu düzelteceğiz.
Aşağıdaki tablo, değerleri değiştirdiğinde oyunun nasıl hissettireceğini özetliyor:
| Ayar | Küçük değer | Büyük değer | Başlangıç önerisi |
|---|---|---|---|
| Yerçekimi (y hızı'nı ... değiştir) | -0.5: Ay'daki gibi yavaş, süzülen düşüş | -2: Ağır, hızlı düşüş | -1 |
| Zıplama gücü (y hızı'nı ... yap) | 8: Alçak, kısa zıplama | 18: Çok yüksek zıplama | 12 |
| Yatay hız (x'i ... değiştir) | 3: Yavaş, kontrollü yürüyüş | 8: Hızlı, kayan hareket | 5 |
| En büyük düşüş hızı | -10: Yumuşak iniş | -20: Zemine gömülme riski artar | -15 |
Karakter zemine değince nasıl durur? Renk ve kukla algılama koşulları
Karakter zemine değdiğinde durması için, zemine değdiği anda zeminden çıkana kadar yukarı itilmesi ve y hızının 0 yapılması gerekir. Bu kontrol, Algılama bölümündeki "değiyor mu?" bloklarıyla yapılır.
Algılamada iki seçeneğin var: kuklaya değme ya da renge değme.
| Yöntem | Blok | Avantajı | Dezavantajı |
|---|---|---|---|
| Kukla algılama | "Zemin'e değiyor mu?" | Zeminin rengini değiştirsen de çalışır, daha güvenilirdir | Zemin ayrı bir kukla olarak çizilmelidir |
| Renk algılama | "(yeşil) rengine değiyor mu?" | Dekora çizilmiş zeminlerle hızlıca çalışır | Aynı renk başka yerde varsa yanlış algılar, renk tonları tam eşleşmelidir |
Başlangıç için kukla algılamayı öneririz. Zemin kodunu yerçekimi satırlarının hemen altına ekle:
- "eğer Zemin'e değiyor mu? ise" bloğunu koy.
- İçine "Zemin'e değiyor mu? değil olana kadar tekrarla" döngüsünü yerleştir. Bunun için Operatörler bölümündeki "değil" bloğunu kullan.
- Bu döngünün içine "y'yi 1 değiştir" ekle. Karakter zeminden tam çıkana kadar birer adım yukarı itilir.
- Döngüden sonra "y hızı'nı 0 yap" bloğunu ekle.
Neden birer birer yukarı itiyoruz? Karakter hızlı düştüğünde bir karede zeminin birkaç piksel içine girebilir. Küçük adımlarla geri çıkarmak, karakterin tam zeminin üzerinde durmasını sağlar. Bu tekrar döngüsü ekran yenilenmeden önce bittiği için oyuncu bu itmeyi görmez.
Zıplama kodu nasıl yazılır ve havada tekrar zıplama nasıl engellenir?
Zıplama kodu, zıplama tuşuna basıldığında y hızına pozitif bir değer vermekten ibarettir; havada tekrar zıplamayı engellemek için bu kontrol yalnızca karakter zemine değerken yapılır. Yerçekimi kodu zaten çalıştığı için karakter önce yükselir, yavaşlar ve sonra kendiliğinden düşer.
En kolay yöntem, zıplama kontrolünü zemin koşulunun içine koymaktır. Karakter zemine değmiyorsa bu satıra hiç ulaşılmaz, yani havada boşluk tuşuna basmak işe yaramaz. Oyuncu kuklasının tam kodu şöyle görünür:
yeşil bayrak tıklandığında
dönüş stilini [sol-sağ] yap
x: -150 y: 0 konumuna git
[y hızı] değişkenini 0 yap
sürekli tekrarla
eğer <[sağ ok] tuşu basılı mı?> ise
90 yönüne dön
x'i 5 değiştir
eğer <[sol ok] tuşu basılı mı?> ise
-90 yönüne dön
x'i -5 değiştir
[y hızı]'nı -1 değiştir
eğer <(y hızı) < -15> ise
[y hızı]'nı -15 yap
y'yi (y hızı) değiştir
eğer <Zemin'e değiyor mu?> ise
<değil <Zemin'e değiyor mu?>> olana kadar tekrarla
y'yi 1 değiştir
[y hızı]'nı 0 yap
eğer <[boşluk] tuşu basılı mı?> ise
[y hızı]'nı 12 yap
Scratch'in dil ayarına göre blokların Türkçe adları küçük farklılıklar gösterebilir; renklerine ve bölümlerine bakarak doğru bloğu kolayca bulursun. Örneğin "değiyor mu?" blokları açık mavi Algılama bölümünde, "değil" ve "<" yeşil Operatörler bölümündedir.
Neden bu yöntem çift zıplamayı engeller?
Karakter zıpladıktan sonraki karede zeminden ayrılır. Artık "Zemin'e değiyor mu?" koşulu yanlış olduğu için boşluk tuşu hiç kontrol edilmez. Karakter tekrar yere indiğinde koşul doğru olur ve zıplama yeniden mümkün hale gelir.
Bilerek çift zıplama yapmak istersen
Bazı oyunlarda havada bir kez daha zıplamak bir yetenektir. Bunun için "zıplama hakkı" adında ikinci bir değişken oluştur. Karakter yere değince bu değişkeni 2 yap, her zıplamada 1 azalt ve zıplamaya yalnızca değer 0'dan büyükse izin ver. Burada dikkat etmen gereken nokta, tuşun basılı tutulmasıyla iki hakkın aynı anda harcanmamasıdır; zıpladıktan sonra "tuş basılı değil olana kadar bekle" bloğu bunu önler. Bu ek bloğu ayrı bir "yeşil bayrak tıklandığında" betiğine koymak, ana döngünün beklemesini engeller.
Platformlar, engeller ve puan nasıl eklenir?
Platformlar, engeller ve puan; zemin kuklasına yeni çizimler, ayrı bir düşman kuklası ve "puan" değişkeniyle eklenir. Zıplama mekaniği hazır olduğu için bu adımlar yeni bloklardan çok yeni kuklalar demektir.
Platformlar
Havada duran platformları zemin kuklasının içine çiz. Karakter aynı algılama koşulunu kullandığı için ek kod gerekmez. Platformlar arasındaki yüksekliği, zıplama gücü 12 iken karakterin rahatça ulaşabileceği şekilde ayarla ve oyunu oynayarak dene.
Engeller ve düşmanlar
"Diken" adında yeni bir kukla oluştur. Oyuncu kuklasının döngüsüne şu koşulu ekle: "eğer Diken'e değiyor mu? ise" içine "x: -150 y: 0 konumuna git" ve "y hızı'nı 0 yap". Karakter dikene değince başa döner. Hareket eden bir düşman istiyorsan diken kuklasına kendi döngüsünü ver: "10 adım git" ve "kenara geldiysen sek" bloklarıyla sağa sola gidip gelsin.
Puan ve toplanabilir nesneler
- "puan" adında, tüm kuklalar için bir değişken oluştur ve bayrak tıklandığında 0 yap.
- "Altın" kuklası ekle. Kendi döngüsünde "eğer Oyuncu'ya değiyor mu? ise" koşuluyla "puan'ı 1 değiştir" bloğunu çalıştır.
- Ardından altını rastgele bir platformun üstüne taşı ya da gizle.
Sahne kenarına ulaşınca yeni bölüme geçmek için zemin kuklasına birden fazla kostüm çizebilirsin. Oyuncu sağ kenara değdiğinde bir yayın gönderir, zemin kuklası bu yayını alınca "sonraki kostüm" bloğunu çalıştırır. Bu şekilde tek kuklayla çok bölümlü bir oyun kurarsın.
Zıplama neden takılıyor? Sık yapılan hatalar ve çözümleri

Zıplamanın takılmasının en yaygın nedenleri karakterin zemine gömülmesi, kostüm merkezinin kayması ve duvarlara yandan çarpmanın zemin gibi algılanmasıdır. Her birinin basit bir çözümü var.
- Karakter zemine gömülüyor: Düşüş hızı çok artınca karakter bir karede zeminin derinine girer. Kodda gördüğün -15 hız sınırı bu yüzden var. Ayrıca zemin çizimini çok ince yapma.
- Karakter yerdeyken titriyor: Genellikle "değil olana kadar tekrarla" yerine tek bir "y'yi 1 değiştir" kullanıldığında olur. Döngüyü kullandığından emin ol.
- Karakter platformun altına çarpınca yukarı ışınlanıyor: Zıplarken başını platforma vurduğunda kod onu yukarı iter. Çözüm: zemine değince y hızı pozitifse (yani karakter yükseliyorsa) karakteri aşağı it ve hızı 0 yap, negatifse yukarı it.
- Karakter duvara yapışıyor ya da duvara tırmanıyor: Yan taraftan değmek de zemin gibi algılanır. Çözüm: "x'i 5 değiştir" bloğundan sonra karakter zemine değiyorsa "x'i -5 değiştir" ile geri al. Sol ok için tam tersini yap.
- Yürüyüş animasyonu eklenince takılıyor: Kostümlerin boyutu ya da merkezi farklıysa her kostüm değişiminde karakter zemine girer. Bütün kostümleri aynı merkezde ve benzer boyutta tut.
- Zıplama hiç çalışmıyor: Zıplama kontrolünün, "y hızı'nı 0 yap" bloğundan sonra geldiğini kontrol et. Önce gelirse zıplama hızı hemen sıfırlanır.
Hata ararken "y hızı" değişkeninin sahnede görünmesini açmak çok işe yarar. Değerin her karede nasıl değiştiğini izleyerek sorunun nerede başladığını görebilirsin.
Oyunu geliştirmek için sonraki adımlar neler?
Temel zıplama mekaniği çalıştıktan sonra oyunu animasyon, ses, bölümler ve kayan ekranla geliştirebilirsin. Bu eklemelerin hepsi aynı y hızı mantığının üzerine kurulur.
- Animasyon: Karakter yürürken "sonraki kostüm", havadayken ayrı bir zıplama kostümü göster.
- Ses efektleri: Zıplarken ve altın toplarken kısa sesler çal.
- Can sistemi: Dikene değince başa dönmek yerine "can" değişkenini azalt, sıfırlanınca oyun bitsin.
- Kayan ekran: Karakter yerine dünyayı hareket ettirerek sahneden daha uzun bölümler yap. Bu, tüm kuklaların bir "kaydırma x" değişkenine göre konumlandığı daha ileri bir tekniktir.
- Zamanlayıcı: Algılama bölümündeki "zamanlayıcı" ile bölümü en kısa sürede bitirme yarışı ekle.
Projeyi planlamaktan paylaşmaya kadar tüm süreci görmek istersen Scratch projesi nasıl yapılır rehberi yol gösterir. Yeni oyun fikirleri için Scratch ile yapılabilecek proje örneklerine ve resmi Scratch fikirler sayfasındaki öğreticilere bakabilirsin. Bu mekanikleri bir eğitmenle birlikte, kendi hızında kurmak istersen Scratch dersi sayfamızda içerik ve yaş grubu bilgilerini bulabilirsin.
Sık Sorulan Sorular
Scratch'te karakter neden sürekli aşağı düşüp kayboluyor?
Yerçekimi kodu çalışıyor ama zemin algılama kodu eksik ya da yanlış kuklayı kontrol ediyor demektir. "değiyor mu?" bloğunda doğru kukla adının seçili olduğunu ve zemin kuklasının görünür olduğunu kontrol et. Zemin kuklası gizliyse algılama çalışmaz.
Scratch zıplama oyunu yapmak için kaç yaşında olmak gerekir?
Okuma bilen ve Scratch'te basit hareket bloklarını kullanabilen çocuklar sağa sola hareketi rahatça yapar. y hızı değişkeni ve koşullar biraz soyut olduğu için tam mekaniği kurmak genellikle değişken kavramıyla tanışmış öğrenciler için daha kolaydır. Daha küçük yaşlarda bir yetişkinin desteğiyle adım adım ilerlemek iyi sonuç verir.
Renk algılama mı kukla algılama mı daha iyi?
Çoğu proje için kukla algılama daha güvenilirdir, çünkü renk tonlarına ve dekordaki benzer renklere bağlı değildir. Renk algılama, zemini doğrudan dekora çizdiğin hızlı denemelerde işe yarar. İki yöntemi aynı oyunda da kullanabilirsin; örneğin zemin için kukla, lav gibi tehlikeli alanlar için renk algılama.
Zıplama yüksekliğini nasıl ayarlarım?
Zıplama yüksekliği, zıplama tuşuna basıldığında y hızına verdiğin değer ile yerçekimi değerinin birlikte çalışmasıyla belirlenir. Daha yüksek zıplama için 12 yerine 15 gibi bir değer dene ya da yerçekimini -1 yerine -0.8 yap. Değerleri birer birer değiştirip oyunu oynayarak sana en doğal gelen ayarı bul.
Bitirdiğim zıplama oyununu nasıl paylaşırım?
Scratch hesabınla giriş yaptıysan proje sayfasındaki Paylaş düğmesiyle oyununu topluluğa açabilirsin. Paylaşmadan önce Talimatlar kısmına hangi tuşlarla oynandığını yazmak oyuncuların işini kolaylaştırır. Hesabın yoksa projeyi Dosya menüsünden bilgisayarına kaydedebilirsin.
Sonuç
Zıplama oyununun sırrı tek bir değişkende: y hızı. Bu hızı yerçekimiyle azaltıp zeminde sıfırladığında ve zıplamayı yalnızca yerdeyken izin verdiğinde, platform oyunlarının temelini kurmuş olursun. İstersen bu adımları bir eğitmenle birlikte denemek için ücretsiz deneme dersi alabilirsin.
Kaynaklar
- Scratch resmi sitesi — Scratch editörüne erişim, proje oluşturma ve paylaşma için resmi platform.
- Scratch Fikirler sayfası — Resmi Scratch öğreticileri ve oyun fikirlerinin bulunduğu sayfa.
- Vikipedi: Platform oyunu — Platform oyunu türünün tanımı ve genel özellikleri.





